Ruch uliczny nieustannie niesie za sobą ryzyko wypadków komunikacyjnych. Choć mamy coraz bezpieczniejsze samochody i powstają nowe drogi, wypadki nadal się zdarzają, w tym również te najbardziej dramatyczne, w wyniku których ludzie tracą życie. Rodziny osób, które zginęły w wypadkach drogowych muszą zmierzyć się z wyjątkowo trudnymi emocjami, dostosować swoje życie do innej rzeczywistości. W takich sytuacjach czasami trudno sobie poradzić z prostymi czynnościami życia codziennego, a co dopiero z uzyskaniem podstawowych nawet informacji na temat odszkodowania. Bliscy mogą zastanawiać się czy za śmierć osoby bliskiej należy się w ogóle odszkodowanie, komu dokładnie przysługuje, jakie są poszczególne roszczenia, czy wreszcie co wpływa na wysokość świadczenia.

Odszkodowanie za śmierć

Każdy kto stracił w wypadku komunikacyjnym członka rodziny, osobę bliską może wystąpić do zakładu ubezpieczeń ubezpieczyciela sprawcy wypadku o odszkodowanie za śmierć, pod jednym jednak warunkiem. Osoba, która straciła życie nie może być wyłącznym sprawcą tego wypadku (prowadzone są sprawy karne). To ograniczenie nie dotyczy dzieci, które w momencie wypadku nie ukończył lat 13, ponieważ im z racji wieku winy nie można przypisać. To oznacza, że nawet jeżeli wyłącznym sprawcą wypadku jest dziecko, to ubezpieczyciel musi wypłacić świadczenia jego bliskim. Może je jednak pomniejszyć o przyczynienie.

Kto może wystąpić o odszkodowanie i zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi odszkodowanie za śmierć należy się najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej w wypadku. Należy jednak podkreślić, że pojęcie „rodzina” nie ogranicza się wyłącznie do osób spokrewnionych czy współmałżonków. Krąg osób, które mogą wystąpić o odszkodowanie jest jednak znacznie szerszy niż tylko formalne więzy krwi. Najistotniejszym elementem decydującym o tym kto może wystąpić o odszkodowanie są bowiem faktyczne relacje członków rodziny, jakie istniały pomiędzy występującym z roszczeniem a zmarłym, stosunki rodzinne, bliskość, więzi emocjonalnych z osobą zmarłą, a nawet wzajemne zależności finansowe.

O odszkodowanie mogą wystąpić:

- współmałżonek;

- partner (konkubent);

- rodzice - nie tylko biologiczni, może to być również ojczym, macocha a także rodzina zastępcza;

- dzieci, w tym również pasierbowie, dzieci przysposobione;

- rodzeństwo, w tym również rodzeństwo przyrodnie;

- dziadkowie, wnuki -w pewnych sytuacjach.

Jakie roszczenia przysługują za śmierć osoby bliskiej?

Podstawowym roszczeniem w związku ze śmiercią osoby bliskiej, członka rodziny jest roszczenie o odszkodowanie w związku ze znacznym pogorszeniem się sytuacji życiowej (art. 446 § 3 k.c.). Pod pojęciem „pogorszenie się sytuacji życiowej” kryje się przede wszystkim aspekt majątkowy ale także równie istotne aspekty niemajątkowe, tj.:

- brak pomocy osoby, która zginęła w wypadku w wychowywaniu i opiece nad małoletnimi dziećmi albo innymi domownikami, którzy z uwagi na swój stan takiej pomocy wymagają;

- znaczne i udokumentowane pogorszenie się stanu zdrowia osoby bliskiej wskutek bardzo ciężkiej traumy (np. zawał, nagłe i znaczne pogorszenie istniejących chorób samoistnych, np. kardiologicznych);

- ujawnienie się zaburzeń psychicznych (nerwice, stany lękowe, które mogą przerodzić się w poważniejsze schorzenia psychiczne, depresje, popadniecie w nałogi, które wcześniej nie istniały), itp.;

- znaczne osłabienie aktywności życiowej, zawodowej, społecznej (porzucenie lub radykalna zmiana realizowanych planów, np. domu w budowie, porzucenie edukacji, pracy, izolacja, apatia, agresja).

Wysokość odszkodowania za śmierć osoby bliskiej, członka rodziny w wypadku komunikacyjnym zależna jest od indywidualnej sytuacji życiowej osoby bliskiej, dlatego zawsze konieczne jest przedstawienie jak wyglądało życie przed wypadkiem, jak wygląda po wypadku i dokonanie porównania obu sytuacji.

Zwrot poniesionych kosztów

Zgodnie z art. 446 § 1 k.c. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.

Powyższy przepis oznacza, że każdy kto poniósł:

- koszty leczenia poszkodowanego, który zmarł lub

- koszty pogrzebu i pochówku osoby poszkodowanej,

może wystąpić do zakładu ubezpieczeń o zwrot tych kosztów. Podstawowym dowodem na odzyskanie tych wydatków są faktury i rachunki potwierdzające wysokość kosztów. Ubezpieczyciel powinien zatem zwrócić np. wniesione opłaty cmentarne, opłaty związane z uroczystościami pogrzebowymi zwyczajowo przyjętymi, koszt zakupu trumny, wynajęcia miejsca na cmentarzu, odzieży żałobnej, nagrobka, itp.

Co warte podkreślenia, zarówno zwrot kosztów pogrzebu i leczenia przysługuje każdemu kto poniósł te koszty, niezależnie od stopnia pokrewieństwa, pod warunkiem ich udokumentowania.

Renta

Jeżeli na zmarłym ciążył obowiązek alimentacyjny wobec innej osoby np. rodzic zobowiązany był do utrzymywania swoich dzieci, uprawniony może domagać się od zakładu ubezpieczeń renty alimentacyjnej. Renta taka wyliczana jest poprzez uwzględnienie z jednej strony potrzeb osoby roszczącej, z drugiej zaś możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego. Co ważne jeżeli zmarły był prawnie zobowiązany do alimentacji to mamy do czynienia z tzw. rentą obligatoryjną.

Świadczenie w postaci renty może przysługiwać także innym osobom bliskim, którym zmarły dobrowolnie i w sposób stały dostarczał środków utrzymania, jeśli jednocześnie za przyznaniem takiej renty przemawiają zasady współżycia społecznego – jest to tzw. renta fakultatywna. W tym przypadku uprawniona jest do niej każda osoba, względem której zmarły dostarczał środków na jej utrzymanie, nie będąc w ogóle do tego zobowiązany przepisami prawa. Robił to zatem dobrowolnie i jednocześnie nie sprzeciwiały się temu zasady współżycia społecznego (np. nie dotyczy tzw. „utrzymanka” itp.).

Zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

Oba powyższe roszczenia łączy to, że nie mają charakteru majątkowego, nie są w żaden sposób uzależnione od dobrej lub złej sytuacji finansowej osoby bliskiej i osoby, która zginęła w wypadku.

Osoby które straciły w wypadku osobę bliską przed 03.08.2008 r. mogą wystąpić o zadośćuczynienie za naruszenie ich dobra osobistego na postawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Natomiast osoby, które straciły bliskiego po tej dacie, jako podstawę roszczenia wskazują art. 446 § 4 k.c. i mogą wystąpić o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na skutek śmierci osoby bliskiej.

Krąg osób, które mogą wystąpić o wypłacenie zadośćuczynienia jest szeroki, pokrewieństwo i więzy krwi są jednym z ważniejszych elementów, ale nie jedynym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że najważniejszy jest stopień zażyłości i bliskości emocjonalnej, która została w związku ze śmiercią poszkodowanego zerwana oraz stopień doznanej krzywdy.

Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej jest świadczeniem zindywidualizowanym, a co za tym idzie, dla osób które traciły bliskiego, nieznających akty prawne, jest ciężkie do oszacowania. Nie istnieją obecnie żadne przepisy regulujące wysokość takiego świadczenia. Prawidłowe określenie wszystkich roszczeń w odpowiedniej wysokości wymaga wiedzy i doświadczenia, a ponadto analizy orzecznictwa sądowego. Dlatego też niezbędna jest pomoc prawna.