Odpowiedzialność cywilna za skutki swoich działań to jedno z podstawowych zagadnień prawnych. Regulacje dotyczące odpowiedzialności cywilnej skupiają się na kwestii naprawienia wyrządzonej szkody, które to może nastąpić poprzez zapłatę kwoty pieniężnej, albo przybrać postać przywrócenia do stanu jaki istniał przed szkodą.

Jakie są rodzaje szkód?

Można rozróżnić dwa typy szkód:

  • szkoda na mieniu - polega na uszkodzeniu majątku osoby poszkodowanej, a jej naprawa polega najczęściej na wypłacie odszkodowania,

  • szkoda na osobie – polega na uszkodzeniu ciała osoby poszkodowanej i przejawia się bólem i cierpieniem z tym wiązanym – rekompensata takiej szkody polega na wypłacie zadośćuczynienia pieniężnego

Co to jest odpowiedzialność cywilna?

Aby w ogóle rozważać czy ktoś ponosi odpowiedzialność cywilną za swoje zachowanie należy w pierwszym rzędzie wykazać związek przyczynowy pomiędzy tym zachowanie a powstałą szkodą. Oznacza to, że powstała szkoda ma być normalnym następstwem konkretnego działania lub zaniechania ze strony sprawcy wypadku czy kolizji drogowej.

Przykładowo normalnym następstwem nieustąpienia pierwszeństwa przejazdu podczas wyjeżdżania z drogi podporządkowanej może być doprowadzanie do zderzania z pojazdem jadącym drogą główną i spowodowanie obrażeń u kierowcy i pasażerów drugiego pojazdu.

Gdy wyrządzona szkoda powstała na skutek czynu niedozwolonego, a sprawca dopuścił się określonego swoim zachowaniem wyrządził komuś szkodę, to mamy do czynienia z odpowiedzialnością deliktową. Odpowiedzialność cywilna może w takim przypadku opierać się na zasadzie winy albo na zasadach nie wymagających wykazywania winy (zasad ryzyka).

Odpowiedzialność na zasadzie winy ma miejsce wówczas, gdy szkoda powstaje w skutek zawinionego działania sprawcy. Podstawową kwestią w tym przypadku jest udowodnienie winy sprawcy, którą należy rozumieć jako umyślne lub nieumyślne działanie naruszające porządek prawny.

Naruszenie to może dotyczyć naruszenia określonych przepisów ruchu drogowego albo zasad współżycia społecznego. Często sprawca nie przyznaje się do winy na miejscu zdarzenia i nie podpisuje oświadczenia sprawcy.

Pamiętajmy również, że winy (w rozumieniu prawa) nie można przypisać np. małoletnim do 13 roku życia, czy osobie niepoczytalnej oraz gdy działanie powodujące szkodę odbywa w warunkach obrony koniecznej lub w stanie wyższej konieczności.

Z kolei odpowiedzialność na zasadzie ryzyka jest pojęciem szerszym. W tym wypadku nie badania jest kwestia nieprawidłowego zachowania po stronie sprawcy. Wystarczy udowodnić, że pomiędzy zdarzeniem a szkodą istnieje normalny związek przyczynowy.

Najczęściej z odpowiedzialnością oderwaną od zawinienia będziemy mieli do czynienia w przypadku odpowiedzialności kierowcy samochodu wobec pieszych czy pasażerów. Oznacza to, że nawet gdy kierowca jechał prawidłowo, a doszło do wypadku poszkodowani mogą zwrócić się do ubezpeczyciela o należne im świadczenie.

Jako przykład łatwo obrazujący taką sytuacje niech posłuży wypadek samochodu na skutek pęknięcia opony. Pojazd i opony były sprawne, a do awarii doszło w wyniku zwykłego zużycia materiału. Nie ma zatem zawinienia po stronie kierowcy, ale i tak poniesie on odpowiedzialność cywilną za zdarzenie.

Aby otrzymać odszkodowanie z OC sprawcy należy oczywiście zgłosić szkodę do ubezpieczyciela sprawcy. Można także ubiegać się o m.in. zwrot kosztów leczenia, holowiania czy wynajęcia samochodu zastępczego. O niekorzystnej decyzji ubezpieczyciela możma się odwołać. Zdaniem Sądu Najwyższego można się także ubiegać o zwrot kosztów ekspertyzy.

Kto ma obowiązek wykupienia ubezpieczenia OC?

W Polsce istnieje obowiązek zakupu polisy OC w związku z posiadaniem różnego rodzaju pojazdów (samochód osobowy, motor, ciągnik rolniczy, przyczepa). Warto pamiętać, że również rolnicy posiadający ponad 1 ha gospodarstwa również mają obowiązek zakupu ubezpieczenia OC.

Dodatkowo można dobrowolnie ubezpieczyć szereg różnych dziedzin naszego życia. W ofertach zakładów ubezpieczeń są ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w życiu prywatnym, czy też oferty dedykowane dla małych przedsiębiorców. Dla dużych firm są przewidziane pakietowe rozwiązania ubezpieczeniowe w skład w których w chodzi także ubezpieczenie OC.

Posiadanie ubezpieczenia OC w poszczególnych zakresach chroni sprawców przed konsekwencjami majątkowymi związanymi ze spowodowanymi wypadkami - poszkodowany otrzymuje odszkodowanie z OC sprawcy.