Zadośćuczynienie a odszkodowanie nie są pojęciami tożsamymi. Na co dzień jednak są bardzo często mylone lub stosowane zamiennie. Aby zrozumieć istotę zadośćuczynienia i odszkodowania należy pochylić się nad różnicami pomiędzy tymi zagadnieniami.

Główną cechą odróżniającą zadośćuczynienie a odszkodowanie jest okoliczność, że zadośćuczynienie ma na celu zrekompensowanie szkody niemajątkowej, podczas gdy odszkodowanie – szkody majątkowej.

Odszkodowanie

Zdefiniowanie szkody majątkowej nie przysparza większych trudności, gdyż szkodą jest każdy uszczerbek w stanie posiadania. Może to być przykładowo uszkodzenie samochodu w skutek stłuczki, ale również straty w mieszkaniu zalanym przez sąsiadów z góry.

Ze względu właśnie na tą wymierność strat, określenie wysokości odszkodowania nie przysparza, w większości przypadków, problemów. Sprawcy zdarzenia (bądź ubezpieczycielowi, w przypadku gdy sprawca posiada polisę, która chroni go od następstw niektórych zdarzeń) poszkodowany zobowiązany jest przedstawić wszystkie dokumenty, które umożliwią wykazanie wysokości szkody.

Przykładowo będzie to rachunek z warsztatu samochodowego czy rachunki i faktury, dokumentujących działania, które podjęto dla usunięcia szkód w zalanym mieszkaniu. Poszkodowany może się domagać zwrotu poniesionych wydatków, ale także zwrotu korzyści, które by uzyskał, gdyby nie wystąpienie szkody.

Jeżeli przykładowo, uszkodzony samochód służył poszkodowanemu do wykonywania pracy, będzie mógł zwrócić się o zwrot środków, które by uzyskał, gdyby nadal mógł korzystać z pojazdu.

Za przykład może posłużyć również sytuacja, w której poszkodowany nie mógł wykonywać swojej pracy, gdyż nadzorował remont mieszkania - wówczas może wnosić o zwrot równowartości pieniędzy, jakie powinien otrzymać, gdyby normalnie pracował.

Z kolei poszkodowany, który doznał uszczerbku na zdrowiu na skutek wypadku, może żądać zwrotu kosztów rehabilitacji, kosztów dojazdów do placówek medycznych i oczywiście kosztów leczenia, zakupów sprzętów takich jak np. wózki inwalidzkie a nawet, jeśli jest to konieczne, przystosowania mieszkania do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Czym jest zadośćuczynienie za doznaną krzywdę?

Szkoda niemajątkowa, czyli krzywda nie jest już tak łatwa do zdefiniowana. Jest to bowiem zarówno cierpienie fizyczne (czyli związane z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia np. dolegliwości bólowe, utrudniające życie), ale też cierpienie psychiczne (wynikające np. z traumy po wypadku lub ze straty bliskiej osoby).

Zadośćuczynienie stanowi niejako pieniężne wyrównanie krzywdy. Z tego rodzaju świadczeniem możemy mieć do czynienia jedynie w przypadku szkody na osobie, gdyż tylko w przypadku osoby można mówić o doznanej krzywdzie.

Możliwość przyznania zadośćuczynienia jest odstępstwem od ogólnej zasady, że naprawieniu podlegają tylko szkody majątkowe i zachodzi jedynie w ściśle określonych przez przepisy przypadkach (m.in. w przypadku uszkodzenie ciała, czy też wywołania rozstroju zdrowia).

W związku z tym, iż zadośćuczynienie ma stanowić swoistą rekompensatę tak niewymiernej szkody jaką jest krzywda ustalenie kwoty zadośćuczynienia jest niezwykle trudne i wymaga uwzględnienia wielu czynników, do których zaliczyć należy m. in. nasilenie cierpień fizycznych jak i ujemnych doznań psychicznych, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zdarzenia oraz konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu osobistym i społecznym poszkodowanego.

Oszacować wartość bólu po traumie związanej z wypadkiem, w którym doznało się uszczerbku, czy też stracie bliskiej osoby jest o wiele trudniej, dlatego w tego typu sprawach często bierze się pod uwagę dowody z opinii biegłych psychologów i psychiatrów, którzy ocenią wpływ zdarzenia na stan psychiczny osoby, która dochodzi z tego tytułu roszczeń.

Odszkodowania i zadośćuczynienie za jedną szkodę?

Może się zdarzyć, że jedno i to samo zdarzenie spowoduje szkodę majątkową, za którą można domagać się odszkodowania, ale i niemajątkową, czyli krzywdę, za którą można domagać się zadośćuczynienia.

Przykład może stanowić sytuacja, gdy w wypadku samochodowym poszkodowany dozna obrażeń ciała, w efekcie których zostanie czasowo pozbawiony samodzielności (nie pracuje, korzysta z pomocy innych osób, a więc występuje niewątpliwa szkoda majątkowa), a do tego zostanie trwale oszpecony (spadek samooceny powodujący krzywdę). W takiej sytuacji może się ubiegać o obie formy rekompensaty.

Innym przykładem może być sytuacja, gdy w wypadku zginie osoba najbliższa, co powoduje oczywiście nieocenioną krzywdę, ale również doprowadzi do znaczonego pogorszenia sytuacji majątkowej bliskich, gdy zmarły był głównym żywicielem rodziny.

Wówczas obok zadośćuczynienia po śmierci osoby najbliższej, można wystąpić z roszczeniem o stosowne odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej.

Jeżeli chodzi o wysokość zadośćuczynienia należy uwzględnić indywidualną sytuację konkretnego poszkodowanego. Szacując wysokość należnej kwoty sąd rozpatruje wszystkie okoliczności wszechstronnie. W związku z powyższym uwzględniane są zarówno cierpienia fizyczne, jak i sfera psychiczna poszkodowanego.

Wysokość zadośćuczynienia odpowiadająca doznanej krzywdzie powinna być odczuwalna dla poszkodowanego i przynosić mu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne.

Celem zadośćuczynienia jest przede wszystkim złagodzenie tych cierpień. Winno ono mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane, jak i te, które zapewne wystąpią w przyszłości (a więc prognozy na przyszłość).

Trzeba zwrócić również uwagę na potrzebę utrzymania wysokości zadośćuczynienia w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, nie może prowadzić do podważenia kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia.

Co to jest zadośćuczynienie po śmierci osoby najbliższej?

W przypadku zadośćuczynienia po śmierci osoby najbliższej kwota zadośćuczynienia powinna być odpowiednia to znaczy winna rekompensować krzywdę doznaną po stracie bliskiej osoby.

Należy mieć przy tym na względzie m. in. stopień pokrewieństwa ze zmarłym, stopień łączących ich uczuć, cierpienie psychiczne, poczucie krzywdy, osamotnienia i bezsilności wobec trudności życiowych, pozbawienie pomocy i opieki osoby bliskiej czy skutki śmierci osoby bliskiej dla poszkodowanego, jakie ujawnić mogą się w przyszłości.

Jak obliczyć wysokość odszkodowania?

Wysokość odszkodowania nie może być natomiast wyższa od wyrządzonej szkody, jego rolą jest tylko jej wyrównanie. Oblicza się ją łatwiej niż przy zadośćuczynieniu, gdyż jego wartość jest bardziej wymierna.

Na udowodnienie podniesionych strat przedstawiać należy rachunki i faktury poniesione w związku ze zdarzeniem, czyli na przykład paragony na dowód zakupu leków w aptece czy na okoliczność odbytych rehabilitacji.

W toku postępowania można posiłkować się opinią lekarza lub fizjoterapeuty, które potwierdzą zasadność przedstawionych kosztów i ich związku ze zdarzeniem, z którym wydatki te wiążemy.

Jak widać, zadośćuczynienie i odszkodowanie łączy to, że mają na celu naprawienie skutków jakiegoś zdarzenia, które doprowadziło do szkody - odpowiednio - niemajątkowej czyli krzywdy, lub majątkowej.

Dopiero staranne ustalenie naruszonego dobra pozwoli ustalić, który rodzaj rekompensaty będzie mógł być zastosowany.